NSANGU YA KIMVUKA YA BAPISEKOPO YA NSI NA BETO CONGO NA BAKRISTU TI BANTU YONSO YA NTIMA MBOTE

1. Tata Cardinal ti beto bapisekopo na beno mene vukana na Kinshasa, banda kilumbu ya kumi tii na kilumbu ya kumi na tanu ya ngonda yayi ya zole 2003, sambu na kubanza mbote mbote mambu yai ya mpasi ya ke tala insi na beto.

Bonso Mfumu tubaka, beto mpi mene tuba : » Mono me mona mpasi ya bampangi na mono (Ex 3.7) ye beto me tinda nsangu yai na bakristu ya katholika ti na bantu yonso ya ntima ya mbote.

2. Kisalu na beto bansadi ya Nzambi ke tinda beto na kusonga beno konso ntangu mambu yonso ya mbi ya kesalama na nsi na beto ye mpasi yonso ya bana Congo ke mona. Sambu na masolo ya mene salama na kati ya bana Congo yonso, yai beto me binga na kifalansa « Dialogue Intercongolais », beto tubaka na luyantiku na yo nde ya kuvandaka ngindu ya mbote sambu na kuvutula ngemba na Congo. Kansi, masolo yina mene suka mbote ve. Nkanda ya ngwakana ya Sun City mpi me kusuka mbote ve. Bantu yonso buyaka yau.

Yau yina, beto yonso zolaka nde bana yonso ya Congo kukutana diaka sambu na kuwakana mbote ye kuvutula ngemba na bwala. Kuwakana yai, bau ke binga yo na kifalansa : « Accord global et inclusif ».

3. Na ngwakana ya besi-nsi yonso ya Congo ya mvimba na Prétoria III, bana yonso ya Congo me wa kiese mingi, kansi bau me tita mpi fioti sambu mvita ke mana ve. Bampangi ya kwendaka kuwakana ke zola diaka ve kulanda mambu yonso ya nkanda ya ngwakana. Mvita me vutuka diaka na mabwala mingi ya insi na beto Congo. Menga ya bana Congo ke noka kaka ye mvita yai me natila beto mpasi ya mutindu na mutindu. Bankwa mvita ke zola kaka mvita. Bau ke zola ve nde luyalu ya mpa kuyantika kisalu ya kutomisa nsi na beto. Mpasi me luta kiteso !

4. Na kutala mpasi yai ya me luta kiteso, beto bansadi ya Nzambi lenda diaka ve kukanga nwa. Yau yina beto me buya bisala-sala ya bankwa mvita sambu bau ke mona mpasi ya besi nsi ve. Bau kele kaka na ngindu ya mbi ya kunwana mvita.

Ngindu ya mbote ya kuyala nsi ikele ve ye lutondo ya bwala yo ikele ve ata fioti

5. Kana beto kutala mbote, bisala-sala ya bankwa mvita ti mpila ya bo kezola ve kulanda mukanda yai ya ngwakana, beto me mona nde bau ikele na mabanza ya mbote ve sambu na kuyala insi ye bau ke na lutondo ya bwala ve.

Mingi na kati na bo ke na mayele ya kufwana ve sambu na kunatisa bwala na nzila ya mbote : Bau ndimaka mukanda yai ya ngwakana kansi bo ke buya diaka kulanda yo.

6. Sambu na bantu yai, kubuya kulanda mukanda ya ngwakana ke songa nde bau ke na luzolo ya mbote ve ve na kunatisa bwala. Bo ke sala bimvuka ya luvunu kaka sambu na kusosa mbongo go ve bimvwama ya bau mosi. Bo ke luvunu mingi : na munoko nde bo ke zola ngemba, kansi na yonso bau ke sala ya ketuba, bo ke sosa kaka bitumba na bwala.

7. Bankwa-bitumba ke na kuzolo ya mbote ya kubika mvita, yau yina beto fwete yituka na kumona nde bau me tubaka ve pwelele nde bitumba yonso me mana na kati ya nkanda ya ngwakana. Na kutuba mbote, beto me mona nde ngwakana yina me salama kaka na kati ya bo mosi bamfumu ya bitumba. Bo kuzola kaka kimfumu, mpasi ya bampangi bau ke mona ve. Yau yina bo ke zola kaka kubaka kimfumu na kingolongolo. Bana ya Congo me buya ngindu ya kubaka kimfumu na kingolongolo[1]. Beto lenda ve ata fioti kundima ngindu yai ya kusala kaka mvita ; mvita lenda tomisa bwala ve ve ye yau lenda natisa nsi na beto na nzila ya mbote ve.

8. Bantu ya politiki ya nzi na beto ke zola bwala na beto ve ve ve. Bau ke monaka politiki bonso kisalu ya fwete vwamisa bo. Bau ke sosaka ve mambote ya besi-nsi. Kima ya ke songa ntima na bo ya mbi ikele : makambu ya nsoni ya bau mesala na Sun City, kukabwana na kati na bo ye nzala ya kimfumu mingi. Bantu ya politiki bau mosi bantu ke kotisa mavwanga sambu nsi na beto kukwenda na ntwala ve. Luzingu ya besi-nsi ke tala bo ata fioti ve. Ya kieleka, bau ke na mabanza ya mbote sambu na kutwadisa insi mbote.

Kuyituka ve kana bau me zola nde mfumu ya insi (Presida) na beto kuvanda ti bilandi iya : yai beto ke binga na kifalansa « schéma 1 + 4 ». Mfumu ya insi lenda vanda ti bilandi iya ve sambu yau ata nata mavwanga na kutwadisa bwala mbote. Bau me ganga biyekwa mingi kaka na nzala na bo ya kimfumu. Mbongo ke wapi sambu na kufuta bo ? Nsi na beto ke na mbongo ve !

9. Na ntangu kimvuka yai ya bana Congo (Société Civile) me salama na mvula 1990, bana yonso ya congo waka kiese mingi sambu bau yindulaka nde beto me kuzwa bantwadisi ya fwete kutala mbote luzingu ye mambote ya bana yonso ya insi. Kimvuka yai me pesa kivuvu mingi na mwana yonso ya Congo. Bantwadisi na yo vandaka ti ngindu ata mosi ve ya kusala politiki. Yau vandaka ve kimvuka ya ke sosa luyalu, kansi kisalu na yo kele kusosa mambote ya bana congo yonso. Beto yindulaka nde kimvuka yai « Société civile » ata kufwa tiya ya ke na kati ya bwala (Bitumba, nzala, kimbefo, etc).

Mwa ntangu me luta, bampangi na beto ya ke twadisa kimvuka yina me kuma mpi na nzala ya kimfumu. Bau yonso mpi zola kuma bamfumu. Be me kota na makambu ya politiki ya bau me kuma kusala politiki. Yau yina kimvuka ke na kunwangana ya muntu ikele ve sambu na kutala mambote ya bana Congo.

10. Kukabwana ya bampangi na kati ya kimvuka yai « Société Civile » ke manisa bampasi ya bana Congo ve. Yau ke nata kima mosi na mbote ve ve. Bantwadisi ya kimvuka yai me kuma mpi na nzala kimfumu mingi. Bau ke zola kaka kukabisa yau ye kulanda nzila ya luvunu ti bisala-sala ya bantu ya politiki. Na kati na bo, bankaka kele na ngindu yambote ya kutala mambote ya bwala na beto. Kansi bau kele mingi ve. Yonso ya mbote bo ke sala ke wakana ata fioti ve, bantu ya ngindu ya mbi me luta mingi.

Ata kana nzala na bo ya kimfumu ti ya kuvwama kuvanda, luzingu ya muntu kuluta mfunu

11. Nzambi me ganga muntu na mbandu na yandi ye yandi ke mfumu ya kuluta bima myonso. Yandi ke mfunu mingi na meso ya Nzambi ye na meso ya bantu yonso. Sambu na nzala ya kimfumu (pouvwar) ti ya bitumba, muntu na Congo (RDC) ke monana ata na mfunu fioti ve. Bankwa ngolo ke sosa kaka kimvwama ya nsi yai ya Congo. Bo bantu ke tindaka ye ke pesaka minduki sambu bampangi kunwana. Kana bo kunwana, bau ke kisaka kubaka bimvwama na beto na kingolongolo na ntangu ya mvita. Bampangi na beto mosi ke na kati ya bantu yai ya mbi. Tala kimvuka ya beto ke binga « Panel » ya bansadi ya ONU me funda besi-nsi mingi ya Congo ya ke na makambu yai ya poto-poto. Bantu ya mabwala yankaka ke kwisaka kuyiba bimvwama na beto ti bampangi na beto mosi. Bau ke zola ve nde mvita ti bampasi na beto kele na yo, yo kumana. Banwa-kimfumu ti ntoto yai kele bana yonso ya congo, kansi bo ke baka bimvwama yai na kingolongolo sambu na kupesa beto kaka mpasi.

12. Na bantu ayi yonso ya ke sala makambu ya mbi na congo, beto ke tuba nde bo kutala kaka nzala ya kimfumu na bo ve, bau kutala mpi ve kaka bimvwama yai ya keke natila beto mpasi ; kansi bau kutala ntete luzingu ya bana Congo ye bau fwete zitisa yo. Beto ke songa mambu yai ntete na bampangi na beto ya ke zola ve kumanisa mvita sambu na nzala ya kimfumu, go nzala ya mbongo ti bimvwama. Zaba nde : « Muntu ya ke konda ata kima mosi ve ke vandaka ti luzingu ya nda ve » (Ps 49 (48) (13). Bima ya nge me kuzwa na menga ya bantu ata pesa nge lukumu ata fioti ve, yo lenda pesa nge lukumu ata fioti ve, yo lenda pesa nge kiese mpi ve (cfr Jb 15,29). Zaba mpi nde kuyala bantu na kingolongolo yo kufwana ata fioti ve ; kimfumu fwete katuka na bankwa-bwala (Bana Congo).

13. Yai yonso ya ke luta na congo lenda pesa diaka ve luzingu ya nda na insi na beto. Mbala mingi, bau mene yunsa kukabisa insi na beto Congo ndambu ndambu, kansi bana yonso ya insi me buya na ntima mosi. Bau me songa nde bau kezolaka mingi bwala na bau ye Congo fwete bikala kaka mosi. Na zina ya bana Congo (RDC) yonso, beto mpi ke tuba nde : « congo kele kaka mosi, muntu mosi ve lenda kabisa yo ».

14. Nzila ya fwete basisa Congo ti besi-nsi yonso na bampasi yai yonso ikele kaka nzila ya kusosa ngemba. Bonso Santu Paulo II tubaka sambu na makambu ya ke tala ngemba na nzi ya mvimba, ngemba ya beto kele na yo mfunu ke na bima iya : masonga, lutondo, kimpwanza ye makieleka. Bankwa mvita ti bantu ya politiki yonso fwete vukisa bima yai iya sambu na kukatula nsi na beto na bampasi yai : « Kusosa ngemba disongidila ve nde muntu me konda ngolo ya kunwana ; kansi yau kele kima ya ke pesa ngolo ya kieleka ».

15. Kana muntu me pona nzila ya ngemba, yandi fwete sala mambu ya ke monana na meso ye bantu yonso kundima yo. Kutubatuba mingi ke na mfunu ve. Bankwa-mvita ti bantu ya politiki yonso fwete sala yonso yina ya ke sosa ngemba na bwala. Bau kutuba ve makambu sambu na kupesana makasi ye kukabwana na nzila ya mvita : yai mambu ya ke kanga nzila ya ngemba.

Mambu ya fwete monana na nzila ya ngemba kele mumbandu : kubika bitumba kimakulu ; kuwakana ye kupesana mbote ye kulomba pardo ; kutubana ti masonga ; kupesa nswa ya kutambula na ndambu yonso ya nsi ya Congo ; kuzikisa minduki ya fioti na meso ya bantu yonso, etc.

16. Bubu yai sambu na makambu yonso ya ke luta na Congo, nzila ya ngemba ke lomba nde bayu yonso kuzitisa maambu yai ya bo me tuba sambu na kunata ngemba ye bau yonso fwete landa mikanda yonso ya ngwakana (Accords). Kieleka, beto songaka beno na ntwala nde mukanda ya ngwakana ya bana yonso ya Congo (Accord global et inclusif) ke mbote ve. Yau yina beto ke lomba na bantu yonso ya tulaka maboko na kati na yo na kutala yo diaka mbote mbote. Beto ne lomba nde bau kulanda yo sambu na kuvutula kimfumu ya luyalu ya insi na beto.

17. Ata kana mukanda ya ngwakana ya bana yonso ya Congo « Accord global et inclusif » ke mbote ve, yau ke mukanda ya fwete nata Congo na nzila ya ngemba. Bankwa-mvita fwete tuba na meso ya bantu yonso nde bau mene bika mvita ti makambu yonso ya mbi ya bau ke sala. Bau fwete bika bitumba ye kuvukisa basoda yonso na kimvuka mosi sambu luyalu ya mpa kusalama mbote.

18. Mambu me luta mingi ya kekanga nzila ya ngemba ; beto ke zola yo diaka ve ve. Kana beto kutala kisalu na beto ya bansadi ya Nzambi, beto lenda ve kukanga munoko go ve kutala ti meso Yau yina beto ke songa mbote mbote na bankwa-mvita ti bantu ya politiki yonso nde bo wa mbote : Peple me kuma na nsuka ye me lemba bisala-sala na beno. Kana mpasi yonso yai ke mana kaka ve, Dibundu katolika ata sala ngolo sambu na kuvutula ngemba na Congo (RCD).

19. Mpasi yai ya ke na Congo ke mpasi ya nsuka luzingu awa na ntoto ve. Beto fwete sala ngolo sambu na kuvutula ngemba ye kudiatisa mbote nsi na beto : kimfumu fwete katuka na bankwa bwala (to peple). Yau yina, beto Bapisekopo ti ba nsadi yonso ya Nzambi ke lomba na bampangi bankwa-mvita ti bantu ya politiki yonso bau bika kupesa nsi na beto congo nsoni ; bau sala ngolo sambu na kukuma bamfumu ya kieleka ya fwete tomisa bwala[2] yai.

20. Beto me lomba mpi na bakristu yonso ya ke na kati ya kimvuka ya bana congo yonso « Société civile » na kusala mpi ngolo sambu beto kabwana ve ve. Brakristu yonso mpi fwete sala ngolo sambu na kusosa mambote yonso ya ata tomisa insi na beto.

21. Tata unkwa-ngolo yonso, na bisambu ya Santu Maria, Mama na Ngemba, sambula nzi na beto ye pesa beto bantu ya kieleka ya ke sosa ngemba na kati na beto.

[1] Tanga « Nsiku ya luyalu ya mpa », art. 37.

[2] C.E.Z., Bamfumu ya mpa sambu na kugulusa ya bantu. Nsangu ya bapisekopo ya Zaïre na bakristu ti bantu yonso ya ntima mbote, Sec. Gén. De la C.E.Z., 1995.